و اين فن داراى دو روش است : يكى روش پزودى كه ويژهء ادلهء شرعى از قبيل نص و اجماع و استدلال است و ديگر روش عميدى [ 1 ] ، اين روش در هر دليلى كه بدان استدلال شود و از هر دانشى كه باشد تعميم دارد و بيشتر آن استدلال است و طريقهء مزبور از مقاصد و هدفهاى نيكو است و مغالطات در آن در نفس امر بسيار است و اگر از نظر منطقى بدان نگريم اغلب به قياس مغالطه‌اى و سوفسطائى شبيه‌تر است اما در عين حال صورتهاى ادله و قياسها در آن محفوظ است بدين منظور كه بشايستگى طرق استدلال در آن جستجو شود . و اين عميدى نخستين كسى است كه در اين روش بتأليف پرداخته و به همين سبب روش مزبور به وى نسبت داده شده است و كتاب مختصرى كه وى در اين روش تأليف كرده موسوم به « ارشاد » است . پس از وى متأخران مانند نسفى [ 2 ] و ديگران نيز به پيروى از وى همت گماشته و روش او را عينا دنبال كرده‌اند و در روش او تأليفات فراوان پديد آمده است ، ولى طريقهء او در اين روزگار متروك است ، زيرا هم اكنون دانش و تعليم و تربيت در شهرهاى اسلامى در مرحلهء نقصان است . گذشته از اينكه روش مزبور جنبهء تفننى دارد و مربوط بمرحلهء كمال است و از ضروريات بشمار نميرود . و خدا بر كار خود غالب است . [ 3 ] فصل 10 دانش كلام و آن دانشى است متضمن اثبات عقايد ايمانى بوسيلهء ادلهء عقلى و رد بر

--> [ 1 - ) ] ركن الدين عميدى ابو حامد محمد بن محمد فقيه حنفى . وى در سمرقند متولد شده و مؤلف رسالهء معروفى در جدل است . عميدى بسال 615 ه ( 1218 م ) درگذشته است . [ 2 - ) ] حافظ الدين ابو البركات عبد الله بن احمد نسفى فقيه معروف حنفى و داراى تأليفات بسيار است وى بسال 710 ه ( 1311 - 1310 م ) درگذشت . [ 3 - ) ] در چاپهاى مصر و بيروت بجاى آيهء مزبور آخر فصل چنين است : و خدا سبحانه و تعالى داناتر است و كاميابى به اوست .